KS. JACEK MOLKA: - Czym jest starość?

KS. ROBERT BIELEŃ: - Starość umownie zaczyna się po 60. roku życia. Zwana jest często trzecim wiekiem, w zestawieniu z okresem wzrostu i dorosłości. Tak samo jak dwa poprzednie okresy życia starość jest normalną częścią ludzkiego bytowania na ziemi i - będąc naturalnym etapem rozwoju ludzkiego - stanowi dopełnienie tegoż życia. Starość, którą kończy śmierć człowieka, jest więc także „pomostem” prowadzącym do wieczności. Okres starości jest zatem przede wszystkim czasem „zbierania owoców”, ale też okresem zmniejszania się sprawności psychofizycznej i częstego pojawiania się niepełnosprawności oraz czasem odchodzenia z tego życia, z czym wiążą się problemy cierpienia i śmierci oraz problem pozostawienia najbliższych, zwłaszcza współmałżonka.
Jednak okres starości ma też w pewnym stopniu barwy życia podobne do młodości i dorosłości. Ma swoje radości i smutki. A czy starość będzie pogodna, czy pochmurna, zależy najwięcej od zakorzenienia danego seniora w Bogu i w swojej rodzinie, a w dalszej kolejności - w społeczeństwie lokalnym. Następnym bardzo ważnym czynnikiem jest czynnik losu - w tym przypadku chodzi o kondycję zdrowotną seniora i jego współmałżonka. Dlatego patrząc ogólnie na okres starości, należy zauważyć, że jest on bardzo zróżnicowany, a w związku z tym różnie przeżywany przez seniorów.

- W jaki sposób Kościół we współczesnych czasach wspiera ludzi starszych?

- Starość we współczesnym świecie nabiera coraz większego znaczenia ze względu na proces starzenia się społeczeństwa. Kościół katolicki, chcąc adekwatnie odpowiadać na ten znak czasu, podejmuje odpowiednie działania. Najpierw uważnie analizuje sytuację życiową ludzi starszych, w tym również osób chorych lub/i owdowiałych. Następnie głosi naukę Bożą na temat starości, służąc w ten sposób pomocą zarówno seniorom, jak i ich rodzinom oraz tym, którzy ich wspierają. W konsekwencji Kościół wskazuje adekwatne i różnorodne działania, które powinny być lub są realizowane przez duszpasterstwo Kościoła wobec tej kategorii osób.

- Jak wygląda duszpasterstwo seniorów? Czy istnieje w Polsce jakaś odgórnie zorganizowana forma duszpasterstwa ludzi starszych?

- Działalność duszpasterska wobec osób starszych była prowadzona przez Kościół katolicki od początków chrześcijaństwa, aczkolwiek jej znaczenie zwiększyło się współcześnie ze względu na starzenie się społeczeństwa oraz znaczną procentową reprezentację osób starszych korzystających ze wsparcia duszpasterskiego Kościoła, zwłaszcza Mszy św. i nabożeństw oraz różnych form zagospodarowania aktywności własnej, w tym spędzania wolnego czasu. Duszpasterstwo Kościoła w kontekście starości jest skierowane do wszystkich wierzących i oddziałuje bezpośrednio na osoby starsze.
W pierwszym przypadku chodzi o promowanie chrześcijańskiej wizji starości, o stałe monitorowanie sytuacji ludzi starszych oraz o wsparcie seniorów przez dorosłych i młodych. W drugim przypadku należy mówić o konkretnym wsparciu okazywanym przez Kościół osobom starszym, w tym o formacji do przeżywania starości oraz o angażowaniu seniorów do pracy apostolskiej. Szczególnym momentem tego działania jest duszpasterstwo wdów i wdowców oraz duszpasterskie przygotowanie wierzących do ich własnej śmierci.
Te ogólnoświatowe działania Kościoła są realizowane także w Polsce. Większość z tych działań przebiega w ramach tzw. duszpasterstwa ogólnego. Zorganizowaną strukturą jest duszpasterstwo wdów i wdowców oraz duszpasterstwo chorych, które obejmuje również osoby w wieku młodzieńczym i dorosłym.

- Jak pomóc duchowo osobom, które utraciły żonę czy męża?

- Duszpasterskie wsparcie wdów i wdowców powinno objąć wszystkie cztery etapy wdowieństwa - śmierć, pogrzeb współmałżonka, żałobę oraz życie po żałobie. Owdowienie związane jest z traumatycznym momentem śmierci współmałżonka oraz przygotowaniami do pogrzebu i samym pogrzebem. Etap żałoby jest potrzebny do pogodzenia się ze śmiercią współmałżonka i rozpoczęcia życia bez niego. Okres wdowieństwa po żałobie przede wszystkim wymaga rozwoju duchowości wdowiej. Na każdym z wymienionych etapów potrzebna jest delikatna, otwarta i aktywna obecność duszpasterska księdza oraz przedstawicieli wspólnoty parafialnej. A więc - bycie fizyczne przy osobie owdowiałej, jak również wsparcie modlitewne. W dalszej kolejności należy organizować okolicznościowe spotkania modlitewno-towarzyskie, specjalne rekolekcje oraz grupy wsparcia. Osoby owdowiałe rozwinięte duchowo należy zapraszać do wstąpienia do stanu wdów i wdowców konsekrowanych.

- W jaki sposób seniorzy mogą być aktywni w parafialnym duszpasterstwie?

- Kościół zaprasza seniorów do pracy duszpasterskiej, zwłaszcza do pracy z rodzinami oraz w ramach zrzeszeń religijnych. Ich wielkim atutem duszpasterskim jest „historyczna pamięć” oraz wychowawcza rola jako dziadków. Pracując apostolsko w strukturach duszpasterstwa, seniorzy wnoszą dużo dobra w liturgię i działalność charytatywną. Z kolei osoby owdowiałe mają możliwość dawania świadectwa wobec pozostałych wierzących o naturalnej potrzebie przygotowania się do utraty współmałżonka i życia bez niego, jak również przygotowywania się do śmierci własnej.

* * *

Ks. Robert Bieleń - salezjanin, honorowy obywatel miasta Oświęcim; rektor kościoła seminaryjnego w Krakowie-Dębnikach; wykładowca teologii pastoralnej w WSD TS w Krakowie. Założyciel i pierwszy dyrektor Salezjańskiego Centrum dla Dorosłych w Oświęcimiu na Zasolu.