Będziecie moimi świadkami
w Jeruzalem i w całej Judei,
i w Samarii, i aż po krańce ziemi
(por. Dz 1,8)

Zakon Rycerski Bożego Grobu w Jerozolimie nawiązuje do ponad 900-letniej tradycji Bożogrobców. Jego duchowym poprzednikiem jest Zakon Kanoników Regularnych Stróżów Świętego Grobu Jerozolimskiego, którego początki związane są z odzyskaniem Jerozolimy w 1099 r., podczas pierwszej wyprawy krzyżowej. Wtedy to książę Dolnej Lotaryngii Gotfryd z Bouillon, jeden z przywódców pierwszej krucjaty, ustanowił kanoników i zbrojną straż dla Bazyliki Bożego Grobu, co dało początek kanonickiej, a zarazem rycerskiej linii Bożogrobców.

Kanonicy

Zakon Kanoników został zatwierdzony przez papieża Kaliksta II w 1122 r. Jego zakonną dewizą stały się słowa: Deus lo vult - „Bóg tak chce”, znane z czasów wypraw krzyżowych. Kanonicy mieli bronić Bożego Grobu w Jerozolimie i pełnić posługę duszpasterską w tym świętym miejscu. Przy Bazylice gromadziło się też świeckie rycerstwo, rekrutujące się z arystokracji, które miało za zadanie opiekę nad pielgrzymami i ich ochronę w czasie pobytu w Ziemi Świętej. Gdy w 1291 r. padła Akka, ostatnia chrześcijańska twierdza, a Palestyna przeszła w całości pod panowanie muzułmanów, Zakon Kanoników musiał wprawdzie opuścić Ziemię Świętą, ale stawał się coraz bardziej popularny w Europie, gdzie już wcześniej zakładał swoje placówki.
Zakon Kanoników został sprowadzony do Polski w 1162 r. przez możnowładcę Jaksę Gryfa i osadzony w Miechowie. Jest to wyjątkowe miejsce, pełne symboli nawiązujących bezpośrednio do Ziemi Świętej i do Męki Pańskiej. Została tam m.in. zbudowana podziemna kaplica Grobu Bożego, stanowiąca replikę Grobu Bożego w Jerozolimie. W 1819 r. Zakon uległ likwidacji, do czego przyczynili się zaborcy, i formalnie przestał istnieć na ziemiach polskich.
Miechów został uznany za kolebkę polskich Bożogrobców. Dziś stanowi szczególne miejsce modlitwy dla czcicieli tajemnicy męki, śmierci, złożenia do grobu i zmartwychwstania Chrystusa.

Bożogrobcy

Od XVI wieku odnotowywane są próby jednoczenia rozproszonego dotąd Rycerstwa Grobu Świętego. Moment przełomowy dla odnowienia Zakonu stanowił fakt reaktywowania patriarchatu w Jerozolimie w 1847 r. Bullą papieża Piusa IX Nulla celebrior z 23 lipca 1847 r. został ustanowiony Zakon Rycerski Grobu Bożego w Jerozolimie. W końcu XIX wieku utworzono stałe przedstawicielstwo Zakonu w Rzymie, co było wyrazem dużego poparcia ze strony Stolicy Apostolskiej, od której wyszły impulsy jego reformowania. W 1907 r. papież Pius X przejął nawet kierowanie Zakonem i objął urząd Wielkiego Mistrza. Z kolei papież Benedykt XV powierzył Zakonowi założone przez siebie „Dzieło Zachowania Wiary w Palestynie”. Kolejny zwierzchnik Zakonu - papież Pius XI zreformował Statut, wprowadzając Zwierzchnictwa krajowe. W 1929 r. uformowało się pierwsze Zwierzchnictwo Rycerzy Bożego Grobu w Stanach Zjednoczonych Ameryki. W 1932 r. odbył się pierwszy światowy kongres Bożogrobców w Jerozolimie.
Obecnie główna siedziba Zakonu znajduje się w klasztorze przy kościele św. Onufrego na Janikulum w Rzymie, a Wielkim Mistrzem Zakonu jest kard. Carlo Furno. Bożogrobców można spotkać w ponad 40 krajach świata, najwięcej zamieszkuje we Włoszech, w Stanach Zjednoczonych i w Kanadzie. Zakon liczy ok. 20 tys. członków. Cele Zakonu są ukierunkowane na wspieranie dzieł katolickich w Ziemi Świętej. Jego członkowie szerzą kult męki i zmartwychwstania Chrystusa oraz są obrońcami pustego Bożego Grobu w każdym czasie, o czym przypominają: krzyż jerozolimski na stroju zakonnym, symbolizujący pięć ran Chrystusa, wizerunek zmartwychwstałego Chrystusa na chorągwi Zakonu, a także rytuał pasowania na rycerza z wykorzystaniem miecza i rycerskich ostróg.

Powstanie polskiego Zwierzchnictwa

Już w latach 30. XX wieku polscy członkowie Zakonu podejmowali próby utworzenia Zwierzchnictwa w Polsce. Wybuch II wojny światowej przerwał jednak te wysiłki. Z nową inicjatywą zorganizowania polskiego Zwierzchnictwa Zakonu wystąpiły władze generalne Bożogrobców. I tak 8 grudnia 1995 r. kard. Józef Glemp został mianowany Wielkim Przeorem Zakonu Bożogrobców na Polskę. Cenny jest wkład ks. prof. Andrzeja Dziuby, obecnie biskupa łowickiego, w reaktywowanie polskiego Zwierzchnictwa. W marcu 1996 r. odbyła się w Warszawie pierwsza polska uroczystość inwestytury, czyli przyjęcia do Zakonu osób duchownych, kawalerów i dam. Polskim zwierzchnikiem Zakonu został profesor Uniwersytetu Warszawskiego Jerzy Wojtczak-Szyszkowski. W tym elitarnym Zakonie jest obecnie 147 Polaków (6 już nie żyje).

10-lecie polskich Bożogrobców

W związku z 10-leciem istnienia polskiego Zwierzchnictwa Zakonu Rycerskiego Bożego Grobu w Jerozolimie 9 września br. w Metropolitalnym Wyższym Seminarium Duchownym w Częstochowie odbyła się specjalna sesja, poświęcona przeszłości Zakonu oraz obecnej sytuacji chrześcijan w Ziemi Świętej. Referaty programowe wygłosili: bp dr Piotr Skucha z Sosnowca, prof. dr hab. Henryk Gapski z KUL-u oraz prof. dr hab. Jerzy Wojtczak-Szyszkowski, natomiast Sławomir Czarnecki przedstawił początki obecności Bożogrobców z Miechowa na terenie Spiszu, krainy pogranicza podkarpackiego (obecnie Słowacja).
Dr Jan Szafraniec uroczyście powiadomił, że prof. Jerzy Wojtczak-Szyszkowski, Zwierzchnik Zakonu, został odznaczony Orderem św. Grzegorza Wielkiego.
Centralnym punktem uroczystości rocznicowych była Msza św. na Jasnej Górze. Kawalerowie i damy przybyli w swoich zakonnych strojach do Kaplicy Cudownego Obrazu Matki Bożej. Eucharystii przewodniczył ks. inf. Marian Mikołajczyk z Częstochowy, a homilię wygłosił ks. dr Stanisław Szałankiewicz z Przeworska. - Staraliśmy się wykorzystać ten 10-letni czas jak najlepiej. Pragniemy kontynuować to dzieło na chwałę Boga, na pożytek Kościoła świętego, Kościoła w Ojczyźnie naszej i całego naszego narodu - powiedział prof. Jerzy Wojtczak-Szyszkowski na zakończenie jubileuszowego spotkania.

Zadania na dziś

Obecnie, gdy sytuacja w Ziemi Świętej jest bardzo napięta, z powodu konfliktu palestyńsko-żydowskiego, zamiera ruch pielgrzymkowy i członkowie Zakonu muszą się troszczyć o godną egzystencję chrześcijan na tym terenie. Nie mogą oni bowiem być pozostawieni sami sobie za tak pospiesznie budowanym murem nienawiści. Gdy jednak chrześcijanie będą zmuszeni opuścić ziemię Zbawiciela, może dojść do wielkiego paradoksu, bo miejsca najświętsze dla chrześcijan znajdą się w obcych rękach. Dlatego trzeba się nieustannie modlić w tych trudnych sprawach, ale też spieszyć z konkretną pomocą na rzecz Ziemi Świętej i jej mieszkańców.
Ojciec Święty Jan Paweł II w 1993 r. skierował do członków Zakonu Bożogrobców słowa, które są dziś bardzo aktualne: „Zachęcam Was do wspierania, z poświęceniem, każdej inicjatywy ku pojednaniu między ludźmi i ludami”. Rycerskość w XIII czy XIV wieku wyrażała się przez walkę orężem w obronie pielgrzymów nawiedzających miejsca święte. Obecnie takim orężem jest z pewnością modlitwa i słowo, wykorzystywane jako narzędzie do informowania o trudnej sytuacji chrześcijan w Ziemi Świętej i wzywające do ich obrony. Dzisiejsze niespokojne czasy stawiają więc wiele wyzwań przed Zakonem Bożogrobców.

Wykorzystano m.in. informacje podane w referatach bp. dr. Piotra Skuchy i prof. dr. hab. Henryka Gapskiego, które zostaną wydrukowane w Almanachu Jubileuszowym jesienią 2006 r.