Który syn, gdyby mógł, nie wskrzesiłby swej matki i nie zaprowadził jej po śmierci do nieba”. Ta piękna i prosta myśl św. Franciszka Salezego od stuleci porusza serca największych sceptyków prawdy, którą Kościół obchodzi 15 sierpnia. Nieopodal Groty Pojmania w jerozolimskim Getsemani znajduje się podziemny kościół Grobu Matki Bożej. To przy znajdującym się tam grobie Maryi pierwsze gminy judeochrześcijan w II stuleciu posługiwały się czytaniami liturgicznymi, które przechowały apokryfy pochodzące z V-VI wieku mówiące o zaśnięciu i wniebowzięciu Matki Bożej. Niejaki Tymoteusz, kapłan jerozolimski, pisze o wniebowzięciu Maryi już w IV stuleciu. W czasie wypraw krzyżowych, kiedy to namiętnie poszukiwano, a następnie otaczano kultem wszelkie miejsca związane z ziemskim życiem Chrystusa i jego najbliższych, benedyktyńscy mnisi w latach 1113-30 wznieśli nowy kościół i klasztor, gdzie szczególną atencją otaczano relikwię w postaci grobu Maryi. Nawet Saladyn oszczędził znajdującą się tam kryptę grobową ze względu na szacunek, jaki żywił dla matki Jezusa, którego jak wiemy, uważał za proroka. Prowadzone w XX wieku prace archeologiczne na tym miejscu potwierdziły, że w I wieku służyło ono celom pochówkowym.
Św. Jan z Damaszku (zm. 749) opisuje jak świątobliwa cesarzowa Pulcheria i jej małżonek cesarz bizantyjski Marcjan zwrócili się na soborze w Chalcedonie w 451 r. do biskupa Jerozolimy Juwenalisa o relikwie Matki Bożej. Biskup odpowiedział im, że Maria zmarła w obecności Apostołów; jednak kiedy Jej grób otworzono, co uczynić miano na prośbę św. Tomasza, to okazało się, że jest pusty. Apostołowie zrozumieli, że Maryja została wzięta do chwały swojego Syna. Wiemy, że święto Wniebowzięcia było obchodzone około 500 r. w sierpniu w Palestynie. W VI stuleciu przejęła je także liturgia galijska, obchodzono je wówczas w styczniu. Cesarz Maurycy (zm. 602) ustanowił oficjalnie święto Wniebowzięcia Maryi dla cesarstwa bizantyjskiego w dniu 15 sierpnia. W VII wieku pojawia się w Rzymie Święto Wniebowzięcia Matki Bożej a za papieża Sergiusza I (687-701) było jednym z najważniejszych świąt liturgicznych, w którym odbywano uroczystą procesję. Na prośbę Karola Wielkiego papież Hadrian I (zm. 795) przesłał królowi sakramentarz gregoriański, wedle którego sprawowano liturgię w kaplicy papieskiej, a w którym napisał: „Panie, we czci jest u nas obchód tego dnia, w którym Święta Boża Rodzicielka zaznała śmierci doczesnej, ale nie mogła podlegać więzom śmierci”. Papież Pius XII, idąc za tradycją Świętego Kościoła w 1950 r. konstytucją apostolską „Munificentissimus Deus” ogłosił wspomniany dogmat o Wniebowzięciu słowami: „...ogłaszamy, orzekamy i określamy jako dogmat objawiony przez Boga: że Niepokalana Matka Boga, Maryja zawsze Dziewica, po zakończeniu ziemskiego życia z duszą i ciałem została wzięta do chwały niebieskiej”. Papież celowo nie dopowiedział czy Matka Zbawiciela umarła i potem została wzięta do nieba z ciałem i duszą, czy też przeszła do chwały nie umierając, lecz „zasypiając” - co jest szczególnie popularne w Kościele wschodnim, tego bowiem nie wiemy.
Temat Zaśnięcia Matki Bożej był popularny w sztuce na przestrzeni stuleci. Znajdziemy go w głównej kwaterze późnogotyckiego retabulum ołtarzowego dłuta mistrza Wita Stwosza z XV wieku. Ten piękny ołtarz ukończony ok. 1489 r. kosztował równowartość rocznego budżetu miasta Krakowa i jest największym gotyckim ołtarzem w Europie. Wykonano go z pięćsetletnich drzew lipy. Kiedy w XIX stuleciu prowadzono konserwację ołtarza, znaleziono za nadstawą... średniowieczną ciżemkę należącą prawdopodobnie do któregoś z pomocników mistrza Stwosza.
Również i na terenie diecezji rzeszowskiej motyw Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny jest obecny w sztuce sakralnej. To właśnie w Bieczu scenę Zaśnięcia Maryi mógł wyrzeźbić syn mistrza - Stanisław Stwosz. Znajduje się ona w górnej kondygnacji głównego ołtarza, w prezbiterium bieckiej fary. W rzeszowskim kościele farnym w jednym z bocznych ołtarzy w osiemnastym stuleciu umieszczono piękny obraz „Wniebowzięcia NMP” z XVIII wieku fundowany przez mieszczanina Macieja Bieżanowskiego. W pięknej scenie w dolnej partii obrazu anioł podtrzymuje obłok, na którym Maryja unosi się w niebiosa otoczona innymi aniołami towarzyszącymi Jej w drodze do Syna. Dzisiaj zasłaniany on jest obrazem przedstawiającym św. Judę Tadeusza. W Muzeum Diecezjalnym w Rzeszowie znajdujemy wielopostaciową scenę rzeźbioną w drewnie a pochodzącą z siedemnastego stulecia i przedstawiającą unosząca się do Nieba Matkę adorowaną przez Anioły.
Pięknym obrazem pełnym głębokiej symboliki i przedstawiającym Śmierć Maryi zachwyca niderlandzki mistrz z XV stulecia Hugo van der Goes. Malarz, będący członkiem gandawskiego cechu malarzy pw. św. Łukasza ukazuje martwą Maryję na łożu w otoczeniu przejętych Apostołów. Nad Jej Ciałem znajdujemy Jej Umiłowanego Syna w otoczeniu aniołów, który z rozpostartymi ramionami oczekuje na przyjęcie Jej Osoby. Jeden z Apostołów zebranych wokół leżącej Maryi odwraca głowę do nas trzymając zamkniętą księgę symbol wypełnionej misji i zamkniętego ziemskiego życia. Św. Piotr odbiera od swojego brata św. Andrzeja zapaloną świecę, symbol palącego się wciąż w Apostołach ognia wiary...