Maria Fortuna-Sudor: Jak Ksiądz Biskup postrzega Polskę, Polaków?

Bp Erik Varden: Polskę poznałem najpierw dzięki Polakom, z którymi spotykam się w Norwegii, we wspólnocie katolickiej bardzo wzbogaconej przez ich obecność. A w Polsce dostrzegam różne aspekty Kościoła. Mam świadomość, że także tutaj dochodzi do gwałtownej sekularyzacji. Równocześnie zauważam wiarę, która ma głębokie korzenie. Jestem wdzięczny za to, że mogę przyjąć, przynajmniej w jakiejś części, energię polskiego katolicyzmu.

Uczestniczyłam w Mszy św. sprawowanej przez Ekscelencję po polsku. Gratuluję znajomości naszego języka!

Język polski interesuje mnie od dawna, a kilka lat temu zacząłem się go uczyć. Od ponad trzech dekad przyjaźnię się z Polakiem, który podarował mi Treny Kochanowskiego. To dwujęzyczne wydanie z tłumaczeniami Miłosza. Mam też innego przyjaciela Polaka. Kiedyś, gdy go spotkałem, zauważyłem, że jest smutny. Pomyślałem, że dotknęła go jakaś tragedia osobista lub rodzinna. Zapytałem, co się stało, a on odpowiedział: „Szymborska nie żyje. Cóż za strata dla języka polskiego...”. Wcześniej słyszałem o Szymborskiej, jednakże niewiele z jej poezji czytałem. Po tej rozmowie kupiłem dwujęzyczne wydanie jej poezji i postanowiłem, że kiedyś będę czytać jej wiersze w oryginale. Także przyjazd do Trondheim, gdzie jest wiele polskich rodzin, zmotywował mnie do nauki polskiego. Mogę powiedzieć, że sporo rozumiem w tym języku. Na tyle dużo, aby w sposób odpowiedzialny sprawować w nim Mszę św.

W młodości był Ksiądz Biskup agnostykiem i nie ufał pewnikom przekazywanym przez chrześcijańskich kaznodziejów. Czy ta postawa pomaga obecnie być kaznodzieją, pisarzem?

Mam taką nadzieję (śmiech). Wciąż mam w sobie pewnego rodzaju alergię na pogardliwe podejście, na poczucie wyższości, które czasami może się zarysować w dyskursie religijnym, kiedy wierzący patrzy z góry na wszystkich, którzy go, bądź ją, otaczają. Staram się tego typu postawy unikać.

A skąd zainteresowanie Eucharystią jeszcze przed konwersją?

To była kwestia fascynacji, szacunku. Towarzyszyło mi przekonanie, że podczas Mszy św. dzieje się coś naprawdę ważnego. Człowiek miał taką jasność, że kapłan jest kimś, kto działa, ale równocześnie pozostaje narzędziem Kogoś. Do dzisiaj uważam, że Msza św. jest dobrze odprawiona, kiedy kapłan znika, zatapia się w rytuale. Wtedy ten święty rytuał staje się swego rodzaju napędem scalającym ludzi. I w tej wspólnocie Bóg może się wyrazić, działać. Już będąc studentem, zaczynałem to odczuwać. To był dla mnie swego rodzaju przywilej, że mogłem uczestniczyć w codziennej Mszy św.

Jak rodzina odebrała zmiany w życiu syna, brata: przejście na katolicyzm, potem wstąpienie do trapistów?

Moja matka miała trochę wątpliwości. Szczególnie bała się informacji zawartej w oficjalnej nazwie trapistów: Zakon Cystersów Ściślejszej Obserwancji. Ale rodzina odwiedzała mnie w klasztorze i dostrzegła, że bracia są życzliwi, a ja jestem szczęśliwy. Moi rodzice przyjeżdżali do mnie dwa razy w roku. Potem mówili, że był to czas, kiedy odpoczywali jak nigdy.

Wrócił Ekscelencja do ojczyzny po 30 latach, aby pełnić funkcję biskupa. Jak został przyjęty przez wiernych Kościoła w Trondheim?

Powitanie było bardzo życzliwe, ciepłe, co było dla mnie wzruszające. W Kościele w Trondheim w posłudze pomaga mi zarówno to, że jestem Norwegiem, jak i to, że bardzo długo mieszkałem za granicą. Nasza społeczność katolicka ma międzynarodowy charakter. A zatem jestem Norwegiem, który wie, jak to jest być obcokrajowcem.

W jednym z wywiadów powiedział Ksiądz Biskup, że Kościół w Norwegii jest „mały, żywy, młody i w stanie wzrostu”. Co wpływa na ten wzrost?

To, co widzimy niemal wszędzie, dziwi socjologów, przekonanych, że Kościół to byt, który dawno już nie żyje. A tymczasem wykazuje on objawy zmartwychwstania! Jest to więc dynamika, która ma charakter bardzo chrześcijański. Ten wzrost widać w pewnego rodzaju nowej otwartości, ciekawości. Ludzie z nową energią szukają prawdy, czegoś pewnego, trwałych wartości, struktur. Warto zauważyć, że jesteśmy na etapie, kiedy wiele rzeczy się rozpada. Jest taki kolaps (gwałtowne załamanie czegoś – przyp. red.) polityczny, ideologiczny. Ludzie, szczególnie młodzi, rozglądają się i zastanawiają, czy to, co jest teraz, przetrwa. W tej sytuacji Kościół Katolicki, który trwa ponad 2 tys. lat, budzi ogromną fascynację. Ludzie uświadamiają sobie, że pomimo wszystkich ludzkich słabości Kościół nie tylko trwa, ale też okazuje oznaki witalności i odwagi. Pokazuje, że jest w stanie czynić dobro i wyciągać z ludzi to, co najlepsze.

Podkreśla Ksiądz Biskup rolę depozytu wiary, którą duszpasterze powinni nie tylko zachowywać, ale i przekazywać. Trudno jednak zaufać tym, o których słyszymy negatywne informacje. Jak postępować w takich sytuacjach?

Musimy mówić szczerze o ludzkich porażkach. Nie skrywać ich. Tego Kościół musiał się nauczyć i wiele wskazuje na to, że ta nauka przynosi efekty. Szczególnie potrzebujemy chrześcijan wiarygodnych – kapłanów, biskupów, świeckich. Potrzebujemy świadectwa, które będzie się charakteryzowało integralnością postaw, zachowań z tym, czym jest chrześcijaństwo. Sobór Watykański II w konstytucji o Kościele podkreśla, że naszym obowiązkiem jest staranie się o osiągnięcie świętości, czyli życie pod wpływem łaski, która wywołuje przemianę. To proces. Wydaje mi się, że przekonujące może być to, iż ktoś dostrzeże światło Chrystusa, które się objawia, które lśni w prawdziwym ludzkim życiu.

Ekscelencja zaleca, aby taką pracę nad sobą wykonywać powoli, żeby otworzyć się na pomoc innych. Co w tym procesie jest najistotniejsze?

Najważniejsze jest poznawanie Boga. Żeby to osiągnąć, trzeba czytać Pismo Święte. Często zalecam, aby przeczytać jeden rozdział Ewangelii dziennie. Po to, aby zinternalizować to nauczanie Chrystusa, przyjąć je w pełni. Równocześnie należy przyjmować sakramenty. Ważna jest liturgia – ogromny skarb. Trzeba ją pojąć, a przynajmniej starać się zrozumieć. Wiara pogłębia się we wspólnocie, na którą należy się otworzyć, a równocześnie trzeba starać się unikać konsumpcyjnego podejścia...

Czyli?

Kiedy idziemy do kościoła, nie zastanawiajmy się tylko nad tym, co Kościół może nam zaoferować, ale zadajmy sobie pytania: w jaki sposób mogę się przyczynić do wzrostu wspólnoty, jak mogę pomóc? Chodzi o to, aby się nauczyć dawać z siebie. Kiedy tak postępujemy, to wiara i wszystko z nią związane będzie nam dane.

Biskup Erik Varden trapista z opactwa Mount Saint Bernard w Anglii, obecnie biskup Trondheim w Norwegii; rekolekcjonista, kaznodzieja zajmujący się kulturą, duchowością i antropologią chrześcijańską, pisarz. Nakładem Wydawnictwa W drodze ukazały się jego publikacje: Czystość – pojednanie zmysłów i Samotność przełamana.