Weźmy na ten przykład Władka. Nie mówiłem wam jeszcze, ale jak byłem ostatnio u niego, to się popłakał. Jeszczem go takim nie widział. Siedzimy przy stole w jadalni w stałym składzie. Dyskusja przeniosła się z zakrystii, jak zwykle sprowokowana jakimiś miejscowymi sensacjami. Tak było i „tom razom”, jak mawia kościelny. Poruszającą wiadomość przynosi organista. Otóż znana nam wszystkim, niezwykłej zacności parafianka – to zaś wyrażenie proboszcza, akurat w tym przypadku nieprzesadzone zupełnie – znalazła się w domu opieki. Bulwersujące jest to, że oddała młodym ludziom z rodziny dom i cały majątek w zamian za opiekę. Pochwalali wszyscy wtedy jej decyzję, bo w ten sposób zostaje wśród swoich, nie marnuje się dorobek ich życia z mężem i nie będzie sama na stare lata. Teraz ta wiadomość przybija wszystkich, tym bardziej że jest już po rejentalnych zapisach i nie ma szans wyegzekwować na nich zmianę czegokolwiek. Wszyscy odbierają to jako ewidentną krzywdę, tym bardziej że zawsze była ona człowiekiem wrażliwym, dobrym i ofiarnym, a to zjednuje sympatię i współczucie.

– W wojsku się mówiło: kto ma miękkie serce, ten ma twardą dupę. I tak to jest. – Organista kolejny raz przerywa proboszczowi.

– Ale nie możesz uogólniać, o tym właśnie mówię. Do czego byśmy doszli, gdyby tak tylko ten wychwalany przez ciebie egoizm. Dobrym warto być, zawsze. I o tym chcę wam powiedzieć, że dobro wraca do człowieka, czasami w dziwny i niespodziewany sposób.

– Jakoś do niej nie wróciło, wręcz przeciwnie.

– A ten w kółko swoje. Coś taki niecierpliwy. Młyny Boże mielą powoli. Nic jeszcze nie wiadomo, choć krzywda ewidentna. I muszę wam powiedzieć, że oni, po kolędzie jak byłem, to mi się nie podobali. Szczególnie ona, pyskata, zarozumiała. Po roku tę naszą parafiankę już wyrzucili do bocznego pokoju, a resztę urządzili po swojemu. Nic nie mówiła, ale było widać, że jej przykro.

– I wtedy trzeba było ich wywalić. Nie mógł jej ksiądz podpowiedzieć?

– Jak mogę ingerować w takie sprawy, zresztą kto się spodziewał, że tak z nią zrobią po zapisie?

– No mówię, że twardej dupy potrzeba.

– Ale dajże już spokój z tymi wojskowymi mądrościami. W bardzo wielu przypadkach jest inaczej, zresztą tu też jeszcze nie wiadomo. No, o tym Władku wam zacząłem. Znacie go przecież, bywał u nas kilkakrotnie wcześniej. O, Władek to prałat, doktor rzymski, przed wojną w świecie bywały. Ale nie o tym chciałem. Jak jadę, to mu zawsze coś, nie wypominając, biorę, bo w tym domu emerytów jak to w zbiorówce, a on nawykły przez lata do innego stylu. Skarżył mi się, że już się ze wszystkiego wypstrykał, nie wiedział, że tak długo na tej emeryturze będzie musiał... Ostatnio nawet obrazy zaczął wyprzedawać. Miał pięknego Norblina, chciał mnie okazyjnie, ale gdzie tam mnie stać, a nie będę wykorzystywał okazji. U niego zawsze musi być koniaczek, kawka, coś dobrego na stole, taki już jest, a tu leki, wizyty lekarskie i mówi mi – bryndza. Pojechałem teraz do niego, a on w skowronkach, pokazuje mi list i płacze. On stał się teraz na starość taki sentymentalny, całe życie to był twardy gość. Z latami tak mięknie i ma coraz więcej wdzięczności wobec Pana Boga. Ale po kolei, bo chaotycznie wam opowiadam. Otóż po wojnie Władek był chyba prefektem szkół, on był z domu bogaty, wojna pewnie wiele zabrała, ale zawsze cośkolwiek zostało. Tak czy inaczej, ludzie tracili wszystko – i domy, i miasta. Nie pamiętam, jak to dokładnie było, ale zjawił się u niego jeden pan z Wilna, z córką. Zostawili wszystko, dom, groby, zmarłą żonę, i uciekli. Takich ludzi było wiele, gdzieś trzeba mieszkać, pracować i tak dalej. Władek im pomógł, na początek jakieś mieszkanie, pracę dla ojca, szkołę. Nie wiem, ile to trwało, ale facet umiera i on obiecuje temu ojcu, że będzie tej dziewczynie łożył na studia. A to jest człowiek słowny, u niego słowo ważniejsze jak pieniądze. I on tak te pięć czy ile tam lat posyłał. Potem kontakt się urwał, bo to inne, odległe miasto, codzienne sprawy. Zawsze jednak na święta czy jego urodziny przysyłała kartkę, nie można powiedzieć. Władek mówił też, że to nie były jakieś duże sumy i on w ogóle nie oczekiwał żadnej wdzięczności. To są zresztą lata. Ta kobieta już przeszła na emeryturę. Jest schorowana. I on mi mówi, że musiała się przeprowadzić, bo to mieszkanie już dla niej było za duże i za drogie w utrzymaniu. Z jednej emerytury, wiecie. I jak to przy przeprowadzkach – likwiduje się niepotrzebne szpargały, papiery. Ona też tak robiła, tym bardziej że przechodziła do jakiegoś maleńkiego mieszkanka. Co jej się wydawało zbędne, to albo podarowała komuś, albo wywaliła. W niedługi czas potem – patrzcie, jakie to przypadki – znajduje ją jakieś biuro prawne. Okazuje się, że jej ojciec przed wojną zdeponował znaczną sumę pieniędzy w banku angielskim, miał chyba jakiś oddział w Wilnie ten bank, i wyobraźcie sobie, oni ją odnaleźli, po tylu latach. Niesamowite. Chodziło o to, żeby okazała teraz ten weksel, papier dłużny czy jakieś akcje, nie wiem, a ona w płacz, bo to wszystko parę tygodni wcześniej wyrzuciła. Zwierza się swoim znajomym, ubolewają nad nią, a tu jedna z nich mówi: poczekaj, ja tego chyba nie wyrzuciłam, bo to był bardzo ładny druk, ze zdobieniami, i pomyślałam, że oprawię jak grafikę. Tylko gdzie ja to mogłam położyć? Znalazły. I ona do Władka pisze, że wreszcie będzie się mogła odwdzięczyć za jego dobre serce. Słuchajcie, to jest hojna kobieta. Co miesiąc Władek dostaje równowartość dobrej emerytury, a na święta czy imieniny – specjalny bonus. Dośmiertnie, powiedziała mu.

Proboszcz z podziwem kiwa głową. Władek teraz co wspomni, to płacze. – Bieda mi groziła, nędza zupełna – mówi. I tak się rozczula nad ludzką wdzięcznością i pamięcią, jak i nad Bożą opieką. No i co na to powiesz?

– Piękne, szkoda tylko, że tak rzadkie. Naprawdę tak było?

– No wiesz co... Mówię wam, jak na spowiedzi. A zresztą wszyscy żyją, możesz sprawdzić.

– Przydałaby się taka ciotka.

– No masz. Dużo pojął.

– No bo czemu takie przypadki, czy też jak proboszcz w kazaniu jaki przykład mówi, to wszystko dobre dzieje się albo dawno, albo daleko, w obcych krajach, a nie u nas?

– Co racja, to racja. – Organista, choć nie zwykł, potakuje kościelnemu i obaj patrzą wyzywająco na proboszcza.

– Co mam wam odpowiedzieć, że pod nosem nie widać? Mało każdy we własnym życiu, jak uczciwie popatrzy, znajdzie zdarzeń niezwykłych i opieki Boskiej? Takiś mądry – zwraca się nagle do kościelnego, bo sobie coś przypomniał – a nie pamiętasz już, jak żeś opowiadał, ile to, ze dwa tygodnie temu pewnie, jak żeś z sąsieka spadł na klepisko, a tam sieczkarnia, kosa i czego tam jeszcze nie było, bo bałagan masz na klepisku, a tobie nic się nie stało i cudem Boskim upadłeś obok tego wszystkiego? Z ilu to metrów było?

– O, u teścia stodoła wysoka, z czterech najmniej. Prawda.

– Z czterech i nic ci się nie stało? Baju, baju. – Organista to człowiek konkretu.

– Snopek poleciał przede mną i ja na ten snopek.

– No, chyba że tak – dosyć nieprzekonywająco mówi organista.

A kościelny do proboszcza: – To czemu tego proboszcz na ambonie nie powie?

– Bo nie chcę z ciebie publicznie fajtłapy robić. Z sąsieka spaść to żaden chlubny czyn. Naprawdę, nie ma się czym chwalić, wierz mi. Coś taki pazerny na tę chwałę? Patrzcie go, niedługo by na ołtarz wlazł. Co zaś do Władka, chce nam coś do kościoła ufundować. Jak tu od emeryta brać, ale się zaparł. I nie wiem, czy ornat jaki, czy tuwalnię nową? Kapa jest nie za tęga, ale to grubszy wydatek, nie chciałbym go naciągać.

– Jak postanowił, to grzech nie brać. I obrusy by się przydały, i chorągiew jaka. Feretron z Antonim proboszcz obiecał.

– Nie obiecał, tylko mówił, żeby się przydał, a to różnica. Podpowiadałem jakiej duszy skruszonej, jak by mogła ekspiacje zrobić z pożytkiem dla kościoła.

– Komu?

– Gapowatemu kościelnemu. Znasz takiego?

Organista się zaśmiał, kościelny nagle spoważniał i widać było, że rozmowa zmierza ku końcowi tego dnia, i jak zwykle ktoś wyjdzie urażony.