Jedną z powstańczych piosenek jest powstała we wrześniu 1944 roku z inicjatywy kompozytora i pianisty, podporucznika Jana Markowskiego ps. „Krzysztof” (1913-1980) popularna „Sanitariuszka Małgorzatka”. Tekst napisał współpracujący z kompozytorem strzelec Mirosław Jezierski ps. „Karnisz” (1922-1967) a muzykę skomponował ppor. Markowski. W czasie Powstania obaj służyli w Wojskowej Służbie Ochrony Powstania na Mokotowie.

Ta piosenka to hołd dla wszystkich sanitariuszek Powstania Warszawskiego. Jej bohaterką nie jest fikcyjna postać lecz realna osoba. Piosenka jest dedykowana sanitariuszce Janinie Załęskiej ps. „Małgorzata” (1919-1994) z kompani B-1 batalionu „Bałtyk” pułku „Baszta”. Potwierdzają to okoliczności w jakich piosenka powstała a także słowa pierwszej zwrotki - „Mieszkała gdzieś w Alei Róż”. Janina Załęska przed Powstaniem faktycznie mieszkała w Alei Róż.

Janina Załęska od 1942 roku służyła w konspiracji pełniąc funkcję łączniczki a w czasie Powstania sanitariuszki na Mokotowie, gdzie organizowała punkty opatrunkowe, szpitale powstańcze i opiekowała się rannymi powstańcami.

W ostatnich dniach sierpnia 1944 r. do jednego z mokotowskich polowych szpitali powstańczych trafił w krytycznym stanie, wskutek ran odniesionych w czasie eksplozji pocisku rakietowego, tzw. „krowy”, kompozytor, podporucznik Jan Markowski ps. „Krzysztof”. Nieprzytomnym rannym zaopiekowała się właśnie sanitariuszka “Małgorzata”. Dzięki jej troskliwej opiece ppor. Markowski powrócił do zdrowia i tą właśnie piosenką wyraził podziękowanie za jej opiekę i utrwalił pamięć o niej dla przyszłych pokoleń.

Piotr Myśliński

SANITARIUSZKA MAŁGORZATKA UR. 1919 ZM. 1994. Kwatera 192, rząd 6, grób 20,21. Zdjęcie: Piotr Myśliński. Cmentarz Powązkowski w Warszawie. Inskrypcja na płycie nagrobnej grobu Niewiarowskich: JANINA NIEWIAROWSKA

Ze słów piosenki można wnioskować, że ppor. Markowski zapałał uczuciem do sanitariuszki lecz ich drogi rozeszły się po kapitulacji Powstania.

Sanitariuszka Janina Załęska ps. „Małgorzata” wyszła z Warszawy z rannymi i pozostała w Polsce. Po wojnie wyszła za mąż za Witolda Niewiarowskiego. Ukończyła Szkołę Główną Gospodarstwa Wiejskiego i Wydział Biologii na Uniwersytecie Warszawskim. Uzyskała doktorat z biologii i była pracownikiem naukowym Katedry Mikrobiologii Uniwersytetu Warszawskiego. Zmarła 12 stycznia 1994 roku w Warszawie i jest pochowana na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie, kwatera 192, rząd 6, grób 20,21.

Podporucznik Jan Markowski ps. „Krzysztof” po kapitulacji został wzięty do niewoli i uwięziony w Oflagu VII A w Murnau. Po wyzwoleniu obozu przez wojska amerykańskie wstąpił do 2. Korpusu Polskiego we Włoszech. Pozostał za granicą i osiadł w Londynie, gdzie był współzałożycielem i kierownikiem muzycznym teatrzyku „Niebieski balonik”. Pracował też jako reżyser w Radiu Wolna Europa w Monachium. Współpracował z polska sekcją Radia Wolna Europa i prowadził m.in. audycję „Podwieczorek przy mikrofonie". Zmarł 2 kwietnia 1980 r. w Monachium.

Sanitariuszka Janina Załęska ps. „Małgorzata” była jedną z kilku tysięcy polskich sanitariuszek służących w Powstaniu Warszawskim. Wiele z nich poległo i w swoim często krótkim życiu nie zaznały wszystkiego, co zwykle ono ze sobą niesie – macierzyństwa, szczęścia w rodzinie, a być może i miłości. Poświęciły życie w służbie Ojczyzny.